Pochód na Sybir
Artykuły

Polscy zesłańcy na Syberię w XVII wieku

Nicefor Czernichowski – zesłaniec syberyjski, syn Romana Jaxy-Czernichowskiego, chorążego wołyńskiego. Pochodził z Żytomierszczyzny. Do niewoli został wzięty ok. 1632 r. wraz z ojcem, dwoma braćmi i siostrą. Początkowo przebywał w Jenisejsku. Odbył tam służbę, jako żołnierz a potem setnik oddziałów kozackich. Następnie pełnił bardzo dochodową funkcję dozorcy działu wodnego między Leną a Niżną Tunguską. Kierował również warzelnią soli w Ust’-Kucie nad Leną. 25 VII 1665 na czele grupy kiereńskich powstańców napadł i zabił wojewodę ilimskiego Wawrzyńca Obucha, który wcześniej uprowadził i zgwałcił mu żonę. Po tym zdarzeniu, nie mogąc dłużej pozostać w okolicy Kiereńska i nie mogąc powrócić do dawnych zajęć postanowił uciec wraz z kozackim oddziałem nad „Czarną Rzekę”, czyli Amur. Po dotarciu nad Amur w starej twierdzy Ałbazin, N. Czernichowski i jego oddział zbudowali zamek nadając mu nazwę Jaxa – od herbu Czernichowskich. Jego zarządcą został Nicefor Czernichowski. Rozpoczął uprawę roli na tym terenie a także rozbudowywanie miasta. Nawiązał kontakty dyplomatyczne z dworem cesarskim w Pekinie. Być może korespondencje z Chinami prowadził w języku polskim. Chińczycy uznali suwerenność państwa stworzonego przez Polaka i określili je mianem „Państwo Jaxa”. Nicefor Czernichowski od 1669 r. zaczął przesyłać podatek do Nerczyńska i podporządkował się władzy cara Aleksego Michajłowicza. 15 III 1672 r. car skazał Nicefora Czernichowskiego i towarzyszących mu siedmiu kozaków na karę śmierci. Po dwóch dniach złagodził jednak wymiar kary i darował im winy. Car mianował również Nicefora Czernichowskiego zastępcą wojewody ałbazińskiego. W 1675 r. Nicefor Czernichowski wraz z oddziałem kozackim wyruszył na teren północnej Mandżurii, by spełnić prośbę Daurów, którzy wystąpili do państwa Jaxa o opiekę. Po tej wyprawie słuch po nim zaginął. Państwo Jaxa na mocy traktatu nerczyńskiego z 1689 r. zostało przekazane Chińczykom.

Adam Kamieński Dłużyk (Dłużek) – szlachcic litewskiego pochodzenia, urodził się ok. 1635 r. w okolicy Orszy, data i miejsce jego śmierci są nieznane. Uczestniczył w wielu bitwach i potyczkach w czasie wojen, jakie miały miejsce na terenie Rzeczypospolitej w 2 poł. XVII. Służył w wojsku litewskim pod hetmanem wielkim litewskim Pawłem Janem Sapiehą. W X 1660 r. został pojmany nad rzeką Basią przez Rosjan i dostał się do niewoli. Adama Kamieńskiego wysłano wraz z innymi więźniami wojennymi do Mohylowa, skąd skierowano ich do Moskwy. Tam według zapisu znajdującego się w dokumentach  „Sibirskogo prikaza” Adam Kamieński został skierowany do służby wojskowej w Jakucku na Syberii .

Adam Kamieński wędrował do Jakucka m. in. przez Tobolsk, Jenisiejsk i Ust’ Kut. Do jakuckiej twierdzy dotarł 16 VIII 1662 r. Stamtąd mógł być posłany na dwuletnią służbę nad Indigirkę, Ałazeję i Kołymę. Pewne jest, że w latach 1664 – 1668 pełnił funkcję nadzorcy jakuckiego więzienia. Z miejsca zesłania Adam Kamieński wyjechał latem 1668 r. na mocy postanowień andruszowskiego układu. Z niewoli uwolniony został w październiku 1671 r. Do Rzeczypospolitej wrócił wraz z poselstwem kierowanym przez Jana Gnińskiego w 1672 r. Po powrocie prawdopodobnie jeszcze w tym samym roku tj. w 1672 r. na prośbę Jana Gnińskiego sporządził relację ze swojego pobytu na zesłaniu, w której opisał żyjące tam ludy i istniejącą tam florę i faunę. Swój pamiętnik zatytułował Dyaryusz więzienia moskiewskiego, miast i miejsc. Jest to pierwsza polska relacja z pobytu na Syberii. Po raz pierwszy ów diariusz wydany został dopiero w roku 1874 przez ks. Aleksandra Maryańskiego w zbiorowej publikacji noszącej tytuł „Warta” poświęconej ks. Franciszkowi Bażyńskiemu.

Jędrzej Kaweczyński herbu ostoja – ksiądz, jezuita, zesłaniec syberyjski. Został pojmany 6 sierpnia 1655 r. w Nowogródku w czasie ataku wojsk rosyjskich na Litwę. Przewieziono go do Moskwy, gdzie rozpoczął działalność religijną. Kiedy wykryto jego wyznaniową aktywność został zesłany 11 grudnia 1660 r. na Syberię. Przebywał w Tobolsku oraz Narymie. Z Narymu odesłano go do Rzeczypospolitej. Pracował w kamieniołomach. Zmarł w 1667 r. w Nieswieżu, gdzie od 1665 r. zarządzał majątkiem kolegiackim.

Jermak Timofiejewicz (zm. 1585) – ataman kozacki, na czele oddziałów kozackich konkurując z kupieckim, możnym rodem Sroganowych przeprowadzał łupieżczo – kolonizacyjne wyprawy na przeduralskie tereny. W 1580 r. po porozumieniu się ze Stroganowami, opłacony i wyposażony przez nich ruszył na czele ośmiuset-osobowego oddziału na podbój terenów leżących w granicach Chanatu Sybirskiego. Założył obóz kozacki w okolicach późniejszego Tiumenia skąd przeprowadzał skuteczne ekspedycje na okoliczne obszary. Zdobył m. in. tatarską twierdzę Cymgę nad Turą. W październiku 1581 r. zdobył stolicę chanatu, siedzibę Chana Kuczuma Iskier. Prowadząc dalszą walkę z tatarskimi oddziałami w 1585 r. niedaleko ujścia Wagaju został wraz z niewielkim oddziałem zaatakowany przez Tatarów. Podczas walki utonął w rzece.

Autor artykułu: Marcin Maciuk

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *