Formalnymi założycielami były:
-Polska Rzeczpospolita Ludowa (na konferencji reprezentowani przez Hilarego Minca i Eugeniusza Szyra.)
-Węgierska Republika Ludowa
-Rumuńska Republika Ludowa
-Bułgarska Republika Ludowa
-Czechosłowacka Republika Socjalistyczna
-Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.
Albańska Republika Ludowa przystąpiła do RWPG 21 lutego 1949r, która w 1962 r przestała jednak brać formalny udział w pracach instytucji, nie występując jednak z jej struktur.
29 września 1950 r. do Rady przystąpiła Niemiecka Republika Demokratyczna, występując z niej w roku 1990, w związku ze zjednoczeniem dwóch państw niemieckich.
Oprócz państw europejskich do struktur RWPG weszły m.in. Mongolia, od czerwca 1962r.; Kuba, od lipca 1962r.; Wietnam, od czerwca 1978r.
RWPG miała kontrolować i koordynować plany gospodarcze państw członkowskich zgodnie z potrzebami ZSRR. Powstała ona według planu Wiaczesława Mołotowa, która była propozycją konkurencyjną do „planu Marshalla” czyli planu pomocy amerykańskiej dla Europy. Była to zarazem odpowiedź państw bloku wschodniego na powstanie Europejskiej Organizacji Współpracy Gospodarczej (EOWG), powstałej we wrześniu 1947r. RWPG stanowiła wygodny instrument podporządkowywania ZSRR gospodarek innych krajów bloku komunistycznego. Państwa te miały gospodarki o charakterze autarkicznym i dążyły do wyprodukowania wszystkich potrzebnych towarów, które można było wymieniać w ramach umów dwustronnych zawieranych pomiędzy państwami członkowskimi, co jednak i przed powołaniem tej instytucji było możliwe.
Statut RWPG uchwalono w grudniu roku 1959, wszedł w życie 13 kwietnia 1960r. Pierwszy punkt mówił o wspieraniu przez RWPG planowanego rozwoju gospodarki narodowej, przyspieszaniu rozwoju technicznego,stałe podnoszenie dobrobytu ludności państw członkowskich
Najwyższym organem była coroczna Sesja Rady, jej zaś podlegał Komitet Wykonawczy złożony z wicepremierów państw-członków. Decyzję miano podejmować w wyniku konsensusu przez jednomyślną zgodę wszystkich członków Rady. Było to oczywiście fikcją , bowiem swoją wolę pozostałym krajom narzucał Związek Sowiecki. Wedle swych ocen RWPG mogła poszczycić się pewnymi sukcesami , do których zaliczano m.in. budowę ropociągu :Przyjaźń”. Dzięki niemu sowiecka ropa popłynęła do takich krajów jak Czechosłowacja, Polska, Węgry i NRD. Innym flagowym osiągnięciem RWPG był Zjednoczony System Energetyczny "Pokój”. Rada zalecała każdemu państwu członkowskiemu specjalizację w danej dziedzinie gospodarki, tak by później można było w wyniku umów dokonać wymiany potrzebnych produktów. Z powodu braku wspólnej waluty wymienialnej niemożliwa była integracja ekonomiczna członków Rady, co stawiano również jako jeden z celów organizacji. Waluta rozliczeniową RWPG był rubel transferowy.
Rada Wzajemnej Pomocy Gospodarczej od początku była tworem wielce niedoskonałym, ukazując sztandarowe metody jakimi posługiwano się wobec państw bloku sowieckiego, a więc dyrektyw ,które w kluczowych dla państwa kwestiach płynęły z Moskwy. RWPG ostatecznie uległa rozwiązaniu 28 czerwca 1991r.
