Historia Swiata - inny portal historyczny!

Gabriel Narutowicz, pierwszy prezydent Rzeczpospolitej Polskiej jest bez wątpienia postacią tragiczną. Jego śmierć w zamachu naznaczyła pierwsze lata II Rzeczpospolitej. Jego osoba w tamtym okresie wywoływała ostre spory i polemiki. On sam jednak formalnie nie należał do żadnej partii i organizacji politycznej. Jednak jego działalność w rządach centrowych (Władysława Grabskiego, Wincentego Witosa, Antoniego Ponikowskiego, Artura Śliwińskiego i Juliana Nowaka), na które, może poza gabinetem Witosa, decydujący wpływ wywierał marszałek Józef Piłsudski, sprawiła że był kojarzony z tzw. obozem belwederskim skupionym wokół Naczelnika Państwa. Do zakończenia I wojny światowej nie odgrywał żadnej istotnej roli w polityce.

Literatura naukowa dotycząca wydarzeń grudniowych w 1970 roku, jest obecnie dość bogata. Z okazji 30 rocznicy tamtych zdarzeń (2000 r.) pojawiło się kilka monografii na ten temat. Należy tutaj wymienić prace Jerzego Eislera, Henryka Kuli i Bogumiły Danowskiej. Wspomniane prace odnosiły się jednak tylko do przedstawienia faktów w skali Wybrzeża oraz reakcji i działań kierownictwa partii na szczeblu centralnym. Natomiast brakuje rzetelnych opracowań omawiających sytuację w innych regionach kraju. Nawet jeśli nie dochodziło tam do tak dramatycznych zdarzeń jak w Gdańsku, Szczecinie, czy zwłaszcza w Gdyni, to jednak trudno mówić o tym by w kraju panował spokój. W tym krótkim opracowaniu postaram się zarysować postawę środowisk robotniczych w województwie krakowskim w tamtym czasie.

Rok 1914 był ważny dla całej Europy ze względu na wybuch wielkiej wojny. Miał on również bardzo duże znaczenie dla sprawy polskiej. Po raz pierwszy od rozbiorów zaborcy znaleźli się w przeciwstawnych blokach militarnych (Ententa i państwa centralne). Początkowo Polacy jakiekolwiek szersze działania o charakterze wojskowym i politycznym mogli podjąć jedynie w Galicji. Owocem tego była I Kampania Kadrowa J. Piłsudskiego, a potem Legiony. Polityczną bazę dla tego drugiego przedsięwzięcia stanowił powołany latem Naczelny Komitet Narodowy (NKN), na czele z Juliuszem Leo, a potem Władysławem Jaworskim. Przez całą jesień polskie odziały wspomagały Austriaków w walce z Rosjanami (bitwy pod Laskami, Anielinem, Krzywopłotami, działania w Ulinie Małej).

Układ monachijski diametralnie zmienił wewnętrzne i międzynarodowe położenie Czechosłowacji. Zebrani w Żylinie słowaccy politycy wymusili na władzach w Pradze zgodę na autonomię. Wykorzystali polityczny kryzys wywołany dymisją prezydenta E. Benesza (5 X 1938 r.). Wkrótce potem, 8 X 1938 r. doszło do dramatycznych zdarzeń w Użhorodzie. Przedstawiciele rządu czechosłowackiego - Iwan Parkany i gubernator K. Hrabar prowadzili rozmowy z powstałą wtedy Narodową Radą Rusi Podkarpackiej. Skupiała ona polityków orientacji rusofilskiej, ukrainofilskiej i rusińskiej