Hilary Minc
Portrety

Hilary Minc – portret

Hilary Minc pochodził z drobnomieszczańskiej rodziny żydowskiej. Już w wieku 16 lat stawiał swe pierwsze kroki ku pobrataniu z komunizmem, wstąpił do Związku Polskiej Młodzieży Socjalistycznej, później przemianowanej na Związek Młodzieży Komunistycznej. W 1921 roku zasilił szeregi Komunistycznej Partii Polski (KPP). W 1924 r. poznał swoją przyszłą żonę Julię (z domu Heflich). Była ona również aktywną działaczką komunistyczną. W niedługim czasie wyjechali razem do Francji, gdzie Minc dalej zajmował się propagowaniem ideologii komunistycznej. W Paryżu i Tuluzie studiował ekonomię, tam też doktoryzował się w zakresie nauk ekonomicznych, jednak w 1928 r. musiał opuścić kraj nad Loarą, bowiem francuskie władze usunęły go za działalność komunistyczną. Wyjechał wtedy do „ojczyzny” komunizmu – Związku Radzieckiego. Do Polski wrócił w 1929 r. i zatrudniony został w Głównym Urzędzie Statystycznym (GUS). Jednocześnie wszedł do składu Centralnej Redakcji KPP, był redaktorem komunistycznych pism.

Zawsze wierny… Moskwie

W 1939 r. po wybuchu II Wojny Światowej, wyjechali do Lwowa, opanowanego już przez Armię Czerwoną. Po wybuchu wojny niemiecko-radzieckiej, 22 czerwca 1941 r. udał się wraz z żoną do Samarkandy w Uzbekistanie, gdzie Hilary Minc został profesorem ekonomii na tamtejszym uniwersytecie. W marcu 1943 r. powstał Związek Patriotów Polskich, rzekomo powołany przez polskich komunistów przebywających w Związku Sowieckim, a faktycznie uformowany z woli Stalina, Hilary Minc zaangażował się w jego działania. Wespół z Jakubem Bermanem i Stefanem Wierbłowskim zredagował memoriał by w Moskwie powstał polski ośrodek polityczny, mający za zadanie koordynować i kierować zarówno ZPP jak i oddziałami polskim w ZSRR i Polsce. I tak w styczniu 1944 r. z woli Sekretariatu Centralnego Komitetu WKP (b) powstało w Moskwie Centralne Biuro Komunistów Polskich. Na jego czele stanął Aleksander Zawadzki, Hilary Minc pełnił zaś funkcję pełnomocnika Biura oraz instruktora do spraw gospodarczych. Warto podkreślić, iż skład personalny oraz nazwę organizacji wymyślili sowieci. Dzięki swej służalczej postawie względem Stalina i WKP (b), tacy ludzie jak Stanisław Radkiewicz, Jakub Berman czy Hilary Minc znaleźli się w powojennej Polsce na kluczowych, eksponowanych stanowiskach rządowych. W pełni podporządkowany sowietom Minc znalazł się w grupie osób realizujących kolejne zadanie Stalina. Uczestniczył w tworzeniu 1. Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki w ZSRR i jako aktywny politruk objął funkcje szefa w Wydziale Oświaty. Wśród podwładnych Minca w tamtym okresie byli m.in. Radkiewicz czy Roman Zambrowski.

Mniej więcej w tym samym okresie między polskimi komunistami doszło do gwałtownego sporu o kierownictwo w powojennej Polsce. Na tle tego konfliktu powstały dwie tezy kreślące kształty przyszłej Polski. Pierwsza opracowana została przez majora Jakuba Prawina, zapowiadała decydujący wpływ wojska na sprawy państwowe. Zwolennikiem tej koncepcji był również Zygmunt Berling. Opozycyjną w stosunku do tej tezy opracował Hilary Minc i Roman Zambrowski. Mówiła ona o kierowniczej roli partii i ideologii komunistycznej w „wyzwolonej” Polsce.

W roku 1944 r. Minc pracował wraz z polskimi komunistami nad tekstem Manifestu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego (PKWN), który w planach Stalina miał być ośrodkiem konkurencyjnym względem legalnego rządu londyńskiego. PKWN rzekomo powstał 22 lipca 1944 r. na „wyzwolonych” terenach Chełma Lubelskiego. Faktycznie powstał w Moskwie dwa dni wcześniej. W PKWN Minc kierował Biurem Ekonomicznym. Jednym z głównych motywów, jakie Stalin postawił „polskiemu rządowi” było akceptacja i tym samym legitymizacja decyzji oderwania od Polski niemal połowy jej przedwojennego terytorium i ustalenie granicy na tzw. „linii Curzona”. W gronie osób, które pertraktowały z sowietami nad przyszłą granicą polsko-radziecką był Hilary Minc. Zasilili to grono również Edward Osóbka-Morawski, kierownik resortu spraw zagranicznych PKWN oraz Michał Rola-Żymierski, minister obrony narodowej PKWN. Przedstawili oni „kontrpropozycje” dla koncepcji Stalina o „linii Curzona”, domagając się prawa „Polski do Puszczy Białowieskiej”. Starali się też uzyskać dla kraju dostęp do morza, kosztem ziem należących w obecnej chwili do III Rzeszy. Nie uznali oni za stosowne i taktowe upomnieć się o miasta należące do Polski przed wojną, na przykład Wilno czy Lwów. W wyniku pertraktacji sowieci zagarnęli ww. terytoria, jednak polscy komuniści odnieśli „niewątpliwy sukces” uzyskując dla zniszczonego kraju część Puszczy Białowieskiej.

Na szczytach komunistycznej władzy

Od 1944 Minc zasiadał w składzie Biura Politycznego Komitetu Centralnego Polskiej Partii Robotniczej (KC PPR), oraz wszedł do Krajowej Rady Narodowej (KRN), która miała być namiastką polskiego parlamentu. Gdy 28 czerwca 1945 r. powstał Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej, misję tworzenia rządu powierzono Osóbce-Morawskiemu, Hilary Minc objął w nim tekę ministra przemysłu i handlu. Rząd ten był złożony głównie z komunistów lub kryptokomunistów, do których dokooptowano przedstawicieli legalnych władz londyńskich, w tym Stanisława Mikołajczyka, pozbawionego jednak realnego wpływu na rządy.

W nowej rzeczywistości, marionetkowy rząd polski był w pełni posłuszny Stalinowi oraz jego najbliższym doradom. Minc jako doświadczony aparatczyk został przez nich obdarzony szczególnym zaufaniem, był odpowiedzialny za przekształcenia polskiej gospodarki. Wraz z Bolesławem Bierutem i Jakubem Bermanem, mieli największy wpływ na losy powojennej Polski. W pierwszych latach rządów komunistycznych rola Minca wciąż wzrastała. Jednak do roku 1948 nie miał jednak pełnej kontroli nad sprawami gospodarczymi w Polsce. Gdy rozprawiono się z Władysławem Gomułką, którego usunięto ze stanowisk rządowych i oskarżono o „odchylenie prawicowo-nacjonalistyczne” oraz kiedy podczas kongresu trwającego od 15 do 21 grudnia 1948 r. powstała Polska Zjednoczona Partia Robotnicza rola Minca niepomiernie wzrosła. Do tego czasu Polska Partia Socjalistyczna (PPS) była przez PPR tolerowana, gdyż komuniści zajęci byli represjonowaniem podziemia niepodległościowego i eliminacją członków Polskiego Stronnictwa Ludowego (PSL). Jednak dzięki PPS, skupionych w Centralnym Urzędzie Planowania możliwe stało się zrealizowanie pierwszego w dziejach „Polski ludowej” planu gospodarczego. Plan 3-letni, którego realizacja odbywała się w latach 1947-1949, był pierwszym i jedynym planem gospodarczym, który zrealizowano w pełni i który się udał. Plan Odbudowy Gospodarczej, bo tak formalnie nazwano Plan 3-letni zakładał kontynuowanie w ciągu dwóch lat, odbudowy zniszczonego przemysłu, a w trzecim roku podjęcie nowych inwestycji mających na celu restrukturyzację przemysłu. W połowie roku 1947 sformułował tezę, iż sektor prywatny przechowuje wartość dodatkową, czyli zysk wypracowany przez sektor państwowy. Tym też uzasadniał dążenia do zlikwidowania sektora prywatnego jako zagrażającego interesom państwa. Szczątki prywatnego sektora pozostały pod ścisła kontrola państwową. Teza ta została zapamiętana jako tzw. „bitwa o handel”. W związku z planami wyeliminowania własności prywatnej rozszerzono kompetencje Komisji Specjalnej do Walki z Nadużyciami i Szkodnictwem Gospodarczym, która była narzędziem represjonowania właścicieli i firm prywatnych. Oprócz Komisji działało także Biuro Cen, którego zadaniem było odgórne ustalanie cen i marż na produkty i usługi. Minc kontynuował swą batalię przeciwko sektorowi prywatnemu również przez nakładanie wysokich podatków i domiar. W konsekwencji takich działań w stosunkowo szybkim czasie zlikwidowano większość prywatnych sklepów i zakładów rzemieślniczych.

Hilary Minc był też jednym z gorliwych wykonawców polityki „wchłaniania”, czyli de facto likwidacji niezależności PPS i podporządkowanie jej PPR. W 1948 r. zaczyna krytykę Centralnego Urzędu Planowania, który w przeważającej części zajmowany był przez przedstawicieli PPS. Zarzucał Urzędowi wzorowanie się na ekonomii krajów zachodnich i zbytnie ignorowanie dorobku „myśli radzieckiej”. Stopniowo zaczęto ograniczać niezależność CUP. W kwietniu 1949 r. zlikwidowano Centralny Urząd Planowania, na jego miejsce powołano Państwową Komisję Planowania Gospodarczego (PKPG). Kierownikiem urzędu został Minc. Był to w teorii urząd szczególnej wagi, jednak w praktyce był tylko fasadą, gdyż tak naprawdę Polska była uzależniona od Związku Sowieckiego także i w dziedzinie gospodarki i najważniejsze decyzje płynęły do Warszawy z Moskwy.

Po sukcesie Planu 3-letniego aparatczycy komunistyczni zapowiedzieli kolejne reformy w ramach planu 6-letniego mającego rozwinąć polską gospodarkę. Był to kolejny punkt coraz głębszego uzależniania od ZSRR i unifikacji państw bloku komunistycznego. Założenia planu uchwalonego w roku 1950, obejmował lata 1950-1955, jednak już w 1951 r. zmieniono jego niektóre zapisy. Przyczyną tego był wybuch wojny w Korei. Stalin potrzebował produktów swoich satelitów wobec groźby wybuchu konfliktu z zachodem. Polska dostała polecenie jak najszybszego dostosowania infrastruktury dla potrzeb armii radzieckiej, by umożliwić szybkie przemieszczanie wojsk na zachód Europy. Gospodarki państw bloku komunistycznego zostały przestawione w dużej mierze na przemysł zbrojeniowy. W Polsce głównym architektem i gorliwym wykonawcą dyrektyw Stalina został Hilary Minc. Koncentracja na przemysł zbrojeniowy szybko odbiła się na poziomie życia społeczeństwa i zaniedbanie innych gałęzi przemysłu. Zaczęły się problemy z zaopatrzeniem w podstawowe produkty żywnościowe, ubrania, sprzęt gospodarczy. Propaganda komunistyczna chwaliła się, iż przeważająca część społeczeństwa poradziła sobie z analfabetyzmem, jednak wciąż sporo ludzi nie umiało pisać ani czytać. Centralne planowanie oraz plany gospodarcze spowodowały pauperyzację społeczeństwa, państwo nie miało funduszy nawet na opłacanie kursów dla analfabetów.

Schyłek

Śmierć Józefa Stalina 12 marca 1953 r. zapoczątkowała w państwach bloku sowieckiego proces tzw. odwilży, której skutkiem było zmniejszenie terroru społeczeństwa, reorganizacja i restrukturyzacja naczelnych organów administracji, przegrupowania na najwyższych szczeblach władzy. Pozycja takich ludzi jak Bierut, Berman, Radkiewicz czy Minc nie była już wówczas tak mocna jak przedtem. Po wydarzeniach poznańskiego czerwca, w 1956 r. Minc złożył samokrytykę i to był początek jego końca jako polityka decydującego o losach kraju. W październiku 1956 do sterów władzy powrócił Władysław Gomułka, zostając I Sekretarzem KC PZPR. Wówczas Minc straił tekę wicepremiera i stracił posadę rządową. Złożył też mandat poselski. Próbował jeszcze przez kilka lat utrzymać się w polityce, jednak w roku 1959 usunięto go z partii. Centralny planista Polski Ludowej wówczas definitywnie przeszedł na emeryturę. Zmarł 26 listopada 1974 r. Jego żona Julia Mincowa zmarła w 1987 r. Pochowano ich na cmentarzu na Powązkach w Warszawie.

Autor artykułu: Marcin Krawczyk

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *